- San Lucas
- ←
- 9
- →

9
Jesús doce ã bohénitdih ã wahat
(Mt 10.5-15; Mr 6.7-13)
1 Biíc yeó jáap doce ã bohénitdih Jesús ã pebhna bid wáacnit, nemépwãdih ĩ bacaat pínah, wʉnnitdihbʉt ĩ booaat pínah niijná, ã wẽpatdih queétdihbʉt ãt wʉ̃hʉp wʉt jĩ. 2 Pánih wʉ̃h péanit, queétdih ãt wahap wʉt jĩ, Dios ã maáh jʉmatdih ĩ naáwáchah, cã́acwã ĩ jepahat pínah, cã́acwãdihbʉt ĩ booat pínah niijná. 3 Pánih wahnit, Jesús queétdih nin pah ãt niíj naáwáp wʉt jĩ:
—Bejna, dedé bií déedih ñi ʉb bejca bojoó. Íoh cajat nah, wʉh wʉʉ́h, jeémát, dinerodih yʉh bʉca ñi ʉb bejca bojoó. Ñi dʉwát chóodihjeh ñi dʉo béjeé. 4 Caán tʉ́tchidih moondíh bohéna, ded ñi jwíih waadní mʉʉdíhjeh ñi ʉ̃wʉʉ́. Caanjĩ́h moondíh bohé péanitjeh caán mʉʉdíh ñi cádah bejeé. 5 Det tʉ́tchidih moón yeebdíh náahcan, ñi naóhni doonádih ĩ joííhcah, bac bejna, ĩ enechah, queétdih Dios ã yohat pínahdih ĩ jéihyat pínah niijná, ñíih zapatosdih tóo dʉgnit, becchídih ñi péoh mao jéenanaá, ãt niijíp wʉt jĩ.* Lc 10.4-11; Hch 13.51
6 Páant ã niijíchah joinít, nihat tʉ́tchibitna yoobó ĩt bejep wʉt jĩ. Pánih jʉibínit, Dioíh tʉ́ini doonádih nihat cã́acwãdih naóhnit, wʉnnitdihbʉt ĩt booanap wʉt jĩ.
Maáh Herodes tʉbit ã ʉ́ʉmat
(Mt 14.1-12; Mr 6.14-29)
7 Caán láa Maáh Herodes Jesús ã bohénitbʉt ded pah ĩ chãjat doonádih jwʉ́ʉb joiná, bʉ́dí ãt ʉ́ʉmʉp wʉt jĩ. “Juanji ãt jwʉ́ʉb boo pʉd jʉ̃óh tagaá”, biquína niíj, 8 “Elías ãt jwʉ́ʉb jígoh tagaá”, bita niíj, “Dios naáwátdih biíh naóh yapaniji ãt jwʉ́ʉb boo pʉd jʉ̃óh tagaá”, bitabʉt ĩt niijíp wʉt yʉh jĩ.* Mt 16.14; Mr 8.28; Lc 9.19
9 Páant ĩ niijíchah joinít, Herodesboó nin pah ãt niijíp wʉt jĩ: —Weemjéh tijĩí Juandih wã waó bóod yohat tʉ́ʉtʉp jĩ. ¿Pánihna, deíh doonádih tigaá wã jwʉ́ʉb joí, páant mʉntih? ãt niijíp wʉt jĩ. Páant niijnít, Herodes Jesúsdih tʉbit ãt eníhip wʉt jĩ.
Cinco mil cã́acwãdih Jesús jeémát ã wʉ̃hat
(Mt 14.13-21; Mr 6.30-44; Jn 6.1-14)
10 Tʉ́ttimah, Jesús ã wahnitji ã pebhna jwʉ́ʉb jʉibínit, ded pah ĩ chãjatjidih caandíh ĩt naáwáp wʉt jĩ. Páant ĩ naáwáchah joinít, ã bohénitjĩhjeh jʉmíhna, cã́acwãdih ãt cádah bejep wʉt jĩ. Pánih cádah bejnit, Betsaida tʉ́tchina ĩt bejep wʉt yʉh jĩ. 11 Obohjeéhtih, cã́acwãboó ĩ bejatdih jéihnit, queétdih ĩt ñʉʉn béjep wʉt jĩ. Ĩ ñʉʉ́n jwãááchah, Jesús queétdih wẽinit, Dios ã maáh jʉmatdih ãt bohénap wʉt jĩ. Wʉnnitdihbʉt ãt booanap wʉt jĩ.
12 Cheyeh doce ã bohénit nin pah Jesúsdih ĩt niijíp wʉt yʉh jĩ:
—Nin pebhbit tʉ́tchinaboó nitdih ma bejat tʉ́ʉtʉ́, ĩ ʉ̃wat tólih pínah, ĩ jeémát pínahdihbʉt ĩ bidat pínah niijná. Ninjĩhbitjeh pohba mʉʉná ã wihcan caá, ĩt niijíp wʉt jĩ.
13 —Yeebjéh queétdih jeémát ñi wʉ̃hʉʉ́, Jesús ãt niíj jepahap wʉt jĩ.
—Páant, cinco botoni pan dahna, chéne queejwã́bitdihjeh jwĩ bíbohna caá. ¿Queét ĩ jeémát pínahdih jíib chãjadih jwĩ bejmi naniít? ã bohénit ĩt niíj ʉʉ́bh joyóp wʉt jĩ.
14 (Cinco mil neonájeh ĩt jʉmʉp wʉt jĩ. Yaádh ĩ weh biícdih chah ĩt jʉmʉp wʉt jĩ.)
—Cã́acwã poómp jʉmat pah cincuenta ñi chʉ́ʉdat tʉ́ʉtʉ́, ã bohénitdih Jesús ãt niijíp wʉt jĩ.
15 Páant ã niijíchah joinítjeh, queétdih ĩt chʉ́ʉdat tʉ́ʉtʉp wʉt jĩ. 16 Páant ĩ chʉ́ʉdʉchah, Jesúsboó cinco pan dahnadih, chéne queejwã́dihbʉt ʉbnit, chéi ennit,
—Nin pandih, queejwã́dihbʉt ma wʉ̃hat tʉ́ina caá, Paá, ã íipdih ãt niijíp wʉt jĩ.
Páant niíj péanit, pan dahnadih queejwã́dihbʉt dajnit, cã́acwãdih ĩ pãáát pínah niijná, ã bohénitdih ãt wʉ̃hʉp wʉt jĩ. 17 Pánihna, nihat ĩt tʉ́i jeémp chʉ̃ʉ́ʉ́p wʉt jĩ. Ĩ jʉdh jeémpnidih doce wʉhdih ĩt ʉb yac yáwanap wʉt jĩ.
“Meém Cristo, Dios ã wahni caá”, Pedro Jesúsdih ã niiját
(Mt 16.13-19; Mr 8.27-29)
18 Biíh láa Jesús Diosdih ʉʉ́bh péanit, ã bohénitdih nin pah ãt niíj ʉʉ́bh joyóp wʉt jĩ:
—¿Weemdíh ded pah tigaá cã́acwã ĩ niíj? ãt niijíp wʉt jĩ.
19 —‘Juan Daabáni nacaá’, biquína niíj, ‘Elías nacaá’, bita niíj, ‘Jon jã́tih Dios naáwátdih naóh yapaniji ãt jwʉ́ʉb boo pʉd jʉ̃óh tagaá’, bitabʉt ĩ niijná beé, Jesúsdih ĩt niíj jepahap wʉt jĩ.* Mt 14.1-2; Mr 16.14-15; Lc 9.7-8
20 —Queét páant ĩ niijíchah joiná, ¿yeébboó ded pah tigaá ñi niíj jenah joí? queétdih ãt niijíp wʉt jĩ.
—Meém Cristo, Dios ã wahni caá, Pedroboó ãt niíj jepahap wʉt jĩ.* Jn 6.68-69
Ã wʉnat pínahdih Jesús ã naáwát
(Mt 16.20-28; Mr 8.30–9.1)
21 Páant Pedro ã niijíchah joinít, Jesús ã bohénitdih nin pah ãt jwʉ́ʉb niíj naáwáp wʉt jĩ:
—Dios ã wahni wã jʉmat doonádih bitaboodíh ñi naóhca bojoó. 22 Weém nihat cã́acwã ʉ́ʉd jeñédih tʉbit yeejép yapat caá náahap. Jwĩ maáta, sacerdotewã ĩ maáta, Moisés ã wʉtatjidih bohénitbʉt weemdíh náahcan, ĩ mao yohat tʉ́ʉtbipna yʉh caá. Obohjeéhtih, páant ĩ mawachah yʉhna, biíc peihcanni yeó jáap tʉ́ttimah, wã jwʉ́ʉb boo pʉd jʉ̃óhbipna caá. Páant yeejép yapat caá weemdíh náahap, Dios ã jenah joyátjidih biíc yoobó ã yapat pínah niijná, ãt niijíp wʉt jĩ.
23 Tʉ́ttimah, queét nihatdih nin pah ãt niíj naáwáp wʉt jĩ:
—Ded wĩ́ih jʉmíhna, ã weñat pínahdih jenah joicán, wã weñat pínahboodíh jenah joinít, ã jepaha naáh. Bita caandíh ĩ wẽi encah yʉhna, caandíh tʉbit yeejép ĩ chãjachah yʉhna, ĩ mao yohíhichah yʉhna, weemdíh jepah cádahcat caá náahap.* Mt 10.28; Lc 14.27; Jn 12.24 24 Ded ã weñat pínahdihjeh jenah joí chãjni iiguípna bejni ã jʉmbipna caá. Obohjeéhtih, ded ã weñat pínahdih joyáh bojni, wã weñat pínahboodíh chãjni, ã bʉʉdcán niít.* Mt 10.39; Lc 17.33; Jn 12.25 25 Ded ã weñat pínahdihjeh chãjni, bʉ́dí dinero ã bíbohochah yʉhna, caandíh dedé pínah nihcan caá. Wã weñat pínahdih ã chãjcatji jíib, iiguípna ã bejbipna caá. 26 Pánihna, weém maáh jʉmna, wã íip ã yeh iigátjĩh, ã́ih tʉ́init ángelwã ĩ yeh iigátjĩhbʉt jwʉ́ʉb dei jʉ̃óhna, ded weemdíh náahcan, wã naáwátdihbʉt joííhcannidih wã wẽpatjĩh wã yohbipna caá. 27 Yeebdíh yoobópdih wã naóhna caá. Biquína ninjĩh ñʉhnit ñi wʉnat pínah jã́tih, Dios ã maáh jʉmatdih ã jʉ́ʉtʉchah, ñi enbipna caá, Jesús ãt niijíp wʉt jĩ.
Dios ã yeh iigátjĩh Jesús ã ñʉhat
(Mt 17.1-8; Mr 9.2-8)
28 Biíc semana tʉ́ttimah, Diosdih ʉʉ́bát tʉ́ʉt niijná, Pedro, Santiago, Juan queét biíc peihcannitdihjeh jap bóo jeená Jesús ãt nʉmah pʉ́ʉh laab béjep wʉt jĩ. 29 Caanná ĩ pʉ́ʉh laáb jʉibínit, Jesús ã ʉʉ́bʉ́chah, ã jígohat ãt tʉ́ʉt nʉʉmʉ́p wʉt jĩ. Ã́ih móot yeó ã yeh iigát pah yeh iíg, ã́ih yéguehbʉt biíc yoobó tʉ́i baabní ãt yeh iiguíp wʉt jĩ. 30 Páant ã yeh iiguíchah, Moisés, Elíasji biícdih ã pebh ĩt jígohop wʉt jĩ. 31 Queétbʉt Jesús biíc yoobó ĩt yeh iiguíp wʉt jĩ. Pánih jígohnit, Dios ã jenah joyátjidih biíc yoobó ã yapat pínah niijná, Jesús Jerusalén tʉ́tchiboó ã wʉnat pínahdih ĩt míic wéhenap wʉt jĩ. 32 Páant ã yapachah, Pedro ã chéenwã biícdih chʉʉnít jʉmna, queétdih quíib chei ãt jʉmʉp wʉt jĩ. Obohjeéhtih, jwʉ́ʉb jáanit, Jesús bʉ́dí ã yeh iiguíchah, ã pebh ñʉhnitdihbʉt ĩt enep wʉt jĩ. 33 Pánih ñʉhnitji ĩ jwʉ́ʉb bʉʉ́d jʉ̃ʉ́wʉ́chah, Pedro Jesúsdih nin pah ãt niijíp wʉt jĩ:
—¡Bohéní, ninjĩh jwĩ jʉmʉchah, ã tʉ́ina caá! ¿Biíc peihcanni mʉʉ dáhnadih, míih pínah, Moiséíh pínah, Elíaíh pínahdihbʉt jwĩ chãj jĩíh? ãt niijíp wʉt yʉh jĩ. Páant niijná, ãt jenah joicáp wʉt jĩ.
34 Páant ã niijíchahjeh, mah põh panihni queétdih ãt dei jʉyʉ́p wʉt jĩ. Páant ã dei jʉyʉ́chah, bʉ́dí ĩt ʉ́ʉmʉp wʉt jĩ. 35 Mah põh cãtíh Dios queétdih nin pah ãt niijíp wʉt jĩ:
—Nin wã wʉ̃ʉ́h, wã oini caá.* Is 42.1; Mt 3.17; 12.18; Mr 1.11; Lc 3.22 Ã naáwáchah, caandíh ñi tʉ́i joyoó, Dios queétdih ãt niijíp wʉt jĩ.* 2P 1.17-18
36 Páant ã niiját tʉ́ttimah, Pedrowã jwʉ́ʉb enna, Jesús biícjeh ã ñʉhʉchah, ĩt enep wʉt jĩ. Páant ĩ enatjidih bitadih ĩt naóh jwʉhcap wʉt jĩ.
Wãá wʉnat jʉmnidih Jesús ã booaat
(Mt 17.14-21; Mr 9.14-29)
37 Cheibit Jesúswã ĩ jwʉ́ʉb dei jʉibínachah, dawá cã́acwã caandíh ĩt jwãááp wʉt jĩ. 38 Páant ĩ jwãááchah, queét cãtíh biíc newé Jesúsdih ejnit, nin pah ãt niíj ʉʉ́bʉ́p wʉt jĩ:
—Bohéní, meemdíh wã ʉʉ́bhna caá. Wã wʉ̃ʉ́h biíc jʉmnidih jĩ́gah ennit, ma teo wáacá. 39 Dawá láa nemép caandíh ãpĩ́ déheana caá. Pánih déhe bʉʉg ñájnit, tʉbit mémé ñaácnit, chʉ̃i bid ñajnit, ãpĩ́ jac moj chej bac ñaj bejna caá. Pánih chãjna, wã wʉ̃ʉ́hdih dedé ã noón yaicán caá. Pánihna, ã́ih bácahdih tʉbit yéejana caá ã chãjap. 40 Páant ã chãjachah, nemépdih ĩ bacaat pínah niijná, ma bohénitdih wã ʉʉ́bʉ́p yʉh be. Obohjeéhtih, queétboó caandíh ĩ jéih bacacap be, Jesúsdih ãt niijíp wʉt jĩ.
41 Páant ã niijíchah joinít, Jesús queét nihatdih nin pah ãt niíj jʉ̃ihñʉp wʉt jĩ:
—¡Yeéb yeejépwã weemdíh jenah joicánnit ñi jʉmna caá! ¿Débólih tigaá weemdíh tʉ́i jenah joicán, ñi tac bʉʉgábi? ãt niijíp wʉt jĩ. Páant niijnít, —Ma wʉ̃ʉ́hdih wã pebhna ma ʉb jʉ̃ʉ́wʉ́, behedih ãt niijíp wʉt jĩ.
42 Páant ã niijíchah joinít, ã wʉ̃ʉ́hdih Jesús pebhna ã ʉb jʉ̃ʉ́wʉ́chah, nemépboó déhea ʉb yoh bʉʉgánit, tʉbit caandíh ãt méméanap wʉt jĩ. Páant ã chãjachah ennit, Jesús nemépdih ãt jʉ̃ih bacanap wʉt jĩ. Pánih baca péanit,
—Dáa, ma wʉ̃ʉ́h ã tʉ́i boona caá bʉca, behedih ãt niijíp wʉt jĩ. 43 Páant ã bacaatdih ennit, Dios ã wẽpatdih nihat cã́acwã ĩt en wʉ́hi bejep wʉt jĩ.
Jesús ã wʉnat pínahdih ã jwʉ́ʉb naáwát
(Mt 17.22-23; Mr 9.30-32)
Páant nemépdih ã bacaatjidih cã́acwã bʉ́dí ĩ jenah joyóchah, Jesúsboó ã bohénitdihjeh nin pah ãt niíj naáwáp wʉt jĩ:
44 —Ñi tʉ́i joyoó. Weém yeebdíh bainí wã naáwát tʉ́ʉt caá. Weém nihat cã́acwã ʉ́ʉd jeñédih cã́acwã teonit, bitadih ĩ wʉ̃hbipna caá, Jesús queétdih ãt niijíp wʉt jĩ.
45 Páant ã niijíchah joiná yʉhna, Dios queétdih ã beh joyát tʉ́ʉtcah, ĩt tʉ́i beh joicáp wʉt jĩ. Pánih beh joicán, ĩ jwʉ́ʉb ʉʉ́bh joyátji déeji ĩt tíiquip wʉt jĩ.
“Déhe tigaá ñi maáh panihni”, Jesús ã niiját
(Mt 18.1-5; Mr 9.33-37)
46 Páant Jesús ã niiját tʉ́ttimah, ã bohénitboó nin pah queétjeh ĩt míic niijíp wʉt jĩ: “¿Déhe tigaá jwĩ cãtíh jwĩ maáh panihni?” ĩt míic niíj jʉ̃ihñʉp wʉt jĩ.* Lc 22.24
47 Páant ĩ míic niíj jʉ̃ihñatdih jéihnit, biíc wébítdih Jesúsboó ã pebh ãt wái boj dodhdop wʉt jĩ.
48 —Det wĩ́ihwã jʉmna, nin wébít panihni, oboh jʉmnidih wẽi jwãáhnit, weemdíhbʉt wẽi jwãáhnit caá. Det weemdíh wẽi jwãáhnit, weemdíh wahnijidihbʉt wẽi jwãáhnit ĩ jʉmna caá. Pánihna, ded nin wébít dée oboh jʉmniboó ñi maáh panihni ã jʉmna caá, Jesús queétdih ãt niijíp wʉt jĩ.* Mt 10.40; Lc 10.16; Jn 13.20
“Ded jwiítdih en jʉ̃ihcanni jwiítdih teo wáacni caá”, Jesús ã niiját
(Mr 9.38-40)
49 Páant ã niijíchah joinít, Juanboó Jesúsdih nin pah ãt niijíp wʉt jĩ:
—Bohéní, jwĩ enechah, biíc newé ma wẽpatjĩh nemépwãdih ã bacat tʉ́ʉtʉp be. Obohjeéhtih, jwĩjeéh jʉmni ã nihcah, caandíh páant jwĩ chãjat tʉ́ʉtcap be, ãt niijíp wʉt jĩ.
50 —Páant caandíh ñi niijcá bojoó. Ded yeebdíh en jʉ̃ihcanni jʉmna, ñijeéh ã jʉmna caá, Jesús queétdih ãt niijíp wʉt jĩ.
Samaria baácdih moón Jesúsdih ĩ náahcat
51 Pánihat tʉ́ttimah, jeáboó ã pʉ́ʉh laab béjat yeó jáap pínah tóah jʉ̃ʉ́wʉ́chah, “Weemdíh Jerusalén tʉ́tchina bejat caá náahap”, Jesús bʉ́dí ãt niíj jenah joyóp wʉt jĩ. 52 Páant niíj jenah joinít, biquína ã bohénitdih Samaria baácdih bóo tʉ́tchina ĩ ʉ̃wat pínah pebhboó ĩ ámoh páñat pínah niijná, ĩ jã́tih ãt wah waáwá bojop wʉt jĩ. 53 Obohjeéhtih, caán tʉ́tchiboó ĩ jʉibínachah yʉhna, Jerusalén tʉ́tchina Jesús ã bejat doonádih joinít íijna, caán tʉ́tchidih moón caandíh ĩt náahcap wʉt jĩ. 54 Páant ĩ náahcat doonádih joinít, Jesús ã bohénit Santiago Juanjĩh nin pah Jesúsdih ĩt niíj ʉʉ́bh joyóp wʉt jĩ:
—¿Maá, meemdíh ĩ náahcatji peéh, queét ĩ iíg beedáát pínah niijná, jeámant iigátdih jwĩ dei jʉ̃ʉ́wát tʉ́ʉt jĩíh? ĩt niijíp wʉt yʉh jĩ.* 2R 1.9-16
55 Páant ĩ niijíchah joinít, Jesús tac pʉ́ʉd ennit,
—Yeéb íijnit, ñi peéh chãjíhichah, ã tʉ́ican caá. 56 Weém, nihat cã́acwã ʉ́ʉd jeñé cã́acwãdih yohat tʉ́ʉt niijná, nin baácboó wã dei jʉ̃óhcap jĩ. Obohjeéhtih ĩ yéejat peéh iiguípna ĩ bejat déejidih queétdih tʉ́i ʉbat tʉ́ʉt niijná, wã dei jʉ̃ʉ́wʉ́p jĩ, Jesús queétdih ãt niíj jʉ̃ihñʉp wʉt jĩ.
Páant niijnít, biíh tʉ́tchina ĩt bejep wʉt jĩ.
Biquína Jesúsdih ĩ péeíhat
(Mt 8.18-22)
57 Páant Jesúswã namáboó ĩ bejechah, biíc ĩjeéh péeni Jesúsdih nin pah ãt niíj naáwáp wʉt jĩ:
—Deyoób ma bejechah, weembʉ́t majeéh wã bejmi caá, ãt niijíp wʉt jĩ.
58 —Jia mʉjjiowã́ ĩ́ih mʉʉ́ pínah íitnadih ĩ bíbohna caá. Jwébehwãbʉt ĩ́ih yécanadih ĩ bíbohna caá. Obohjeéhtih, weém nihat cã́acwã ʉ́ʉd jeñé wĩ́ih mʉʉjéh pohba wã bíbohcan caá. Pánihna, wãjeéh ma jʉ̃ʉ́wʉ́chah, bʉ́dí bʉwat meemdíhbʉt ã jʉmbipna caá, Jesús caandíh ãt niijíp wʉt jĩ.
59 Páant ĩ bejechah, Jesús biíh ĩjeéh péeniboodíh
—Wãjeéh ma jʉ̃ʉ́wʉ́, ãt niijíp wʉt jĩ.
—Wã bejmi caá, Maá. Obohjeéhtih, wã bejat pínah jã́tih wã íip ã wʉnʉchah, ã́ih bácahdih wã yohat pínah niijná, ‘Ma chão jwʉ́hʉʉ́’, weemdíh ma niijí. Ã wʉnʉchah, yoh péanit, majeéh wã péebipna caá, ãt niijíp wʉt jĩ.
60 —Weemdíh náahcannit wʉnnit panihnit jʉmna, queét wʉnnitdih ĩ yoho naáh. Obohjeéhtih, meémboó wãjeéh jʉmni pínah bʉʉ ma jʉ̃ʉ́wʉ́. Wĩ́ih tewatboodíh chah jenah joinít, Dios maáh ã jʉmat dooná, bitadih naáwádih bejat caá meemdíh náahap, Jesús caandíh ãt niijíp wʉt yʉh jĩ.
61 Páant ĩ bejechah, biíh ĩjeéh péenibʉt nin pah Jesúsdih ãt niijíp wʉt yʉh jĩ:
—Maá, majeéh wã bejmi caá. Obohjeéhtih, wã bejat pínah jã́tih ‘Wã bejna caá’, wã pebh moondíh wã niíj babhbat pínah niijná, weemdíh ma wahaá. Pánih chãj péanit, majeéh wã péebipna caá, ãt niijíp wʉt jĩ.* 1R 19.20
62 —Ded wã wʉtni tewatdih teo jwíihna yʉhna, ã weñat pínahdih jwʉ́ʉb jenah joí chãjnit, Diosdih teo wʉ̃hni pínah ã jéih jʉmcan caá, Jesús caandíh ãt niijíp wʉt jĩ.

- San Lucas
- ←
- 9
- →

*9:5 Lc 10.4-11; Hch 13.51

*9:8 Mt 16.14; Mr 8.28; Lc 9.19

*9:19 Mt 14.1-2; Mr 16.14-15; Lc 9.7-8

*9:20 Jn 6.68-69

*9:23 Mt 10.28; Lc 14.27; Jn 12.24

*9:24 Mt 10.39; Lc 17.33; Jn 12.25

*9:35 Is 42.1; Mt 3.17; 12.18; Mr 1.11; Lc 3.22

*9:35 2P 1.17-18

*9:46 Lc 22.24

*9:48 Mt 10.40; Lc 10.16; Jn 13.20

*9:54 2R 1.9-16

*9:61 1R 19.20

© 2008 WBT